# 65 Lang leve de belasting

Zonder belasting geen democratie – in Europa althans. In Afrika worden belastingen ook gebruikt om, heel ondemocratisch, steun en stemmen te kopen.

Dreigend loert de cd-rom van de Nederlandse Belastingdienst vanaf mijn werktafel in Kampala. Ik probeer er nog langs te kijken, maar 1 april nadert. En dat terwijl ik de fiscus eigenlijk met het tegenovergestelde van afgrijzen tegemoet wil treden. Blauwe enveloppen verdienen een warm gevoel. Zonder belasting geen democratie.

De politicus of bestuurder die belastinggeld uitgeeft, zal zich moeten verantwoorden. In het 17e en 18e-eeuwse Europa ontstonden democratische bewegingen toen burgers inspraak eisten in ruil voor het geld dat zij opbrachten. De adel en de geestelijkheid die het land bestuurden, waren van de meeste belastingen vrijgesteld.

Verantwoording afleggen is voor een democratische ordening dus cruciaal. Nu is het juist accountability waar het in Afrikaanse politiek vaak aan schort. Poor governance is een bron van armoede. De elite graait uit de pot met geld die ze zou moeten beheren; waaruit ze onderwijs, gezondheidszorg en goede wegen zou moeten betalen.

Hebben Afrikaanse landen dan geen belastingdienst? Zeker wel, zelfs de Centraal Afrikaanse Republiek. Alleen zijn belastingen zélf vaak een instrument voor het behouden van de macht. In plaats van dat een politicus zich laat voorstaan op wat hij met het geld van burgers heeft gerealiseerd, gebruikt hij belastingen voor verdeel en heers.

In Oeganda is Yoweri Museveni al 23 jaar aan de macht. Vlak voor de presidentsverkiezingen van 2006 schafte hij de lokale belastingen af. Sinds 2000 hoeven Oegandezen de dokter niet meer te betalen. In 1997 maakte hij zich populair met gratis basisonderwijs voor iedereen, in 2008 deed hij daar het middelbaar onderwijs bij.

Veel arme Oegandezen vinden Museveni een toffe peer. Die mag in 2011 weer president worden.

De gevolgen: overvolle staatsscholen waar kinderen niks leren. Staatsklinieken waar dokters en medicijnen ontbreken. En dronkenschap, overal. In het district Bushenyi hebben getrouwde vrouwen zich nu verenigd. Ze vragen de regering de onzalige afschaffing terug te draaien. In sms-sjes aan parlementariërs roepen ze op tot herinvoering van lokale belastingen. Met het vervallen daarvan zijn hun mannen namelijk opgehouden met werken. De vrouwen verbouwen wat het gezin moet eten, de mannen drinken.

Volgens Museveni’s partijgenoot Tindamanyire Kabondo, een parlementariër, zijn na het afschaffen van lokale belastingen dronkenschap, luiheid, huiselijk geweld en verkrachtingen toegenomen. Maar noch voor het morele failliet, noch voor dat van staatsscholen en -klinieken hoeft de president zich te verantwoorden. Geen burger heeft ergens voor betaald.

In het bedrijfsleven moet wel belasting worden afgedragen, maar het innen gaat selectief. Zo wordt in de booming business van commercieel vastgoed – domein van de heersende klasse – nauwelijks belasting opgehaald. In ruil voor steun aan de president vieren vastgoedbaronnen een bonanza.

Nederlandse ondernemers in Oeganda hebben weinig plezier van die fiscale souplesse. Voor hen is de Uganda Revenu Authority meestal een nachtmerrie. Die Nederlandse bloemenboeren en sesamkwekers hebben toevallig geen stemrecht.

**

Lang leve de belasting verscheen in De Pers van 4 maart 2009

Advertenties

Over Marcia Luyten

Welkom in mijn wereld, ergens tussen Afrika en Amsterdam. Mijn leven als journalist, publicist en debater heeft verschillende huizen: krant, weekblad, website en boek. Podium, radio of tv. De locaties mogen verschillen, ik doe steeds hetzelfde. Vooruit, bijna hetzelfde dan. Ik zie iets groots in iets kleins en daarover schrijf of vertel ik een verhaal. Het moet een plezier zijn om naar te luisteren, zo rijk aan informatie dat je meer weet dan voorheen, subtiel genoeg om je ongemerkt een analyse mee te geven. Je zou kunnen zeggen dat ik sociaal-culturele, politieke en maatschappelijke ontwikkelingen beschrijf, maar dat staat wat bombastisch. Zoals Martin van Amerongen antwoordde toen ik, student nog, hem zei dat ik graag politiek journalist zou worden: “Zozo, niet minder dan dat?”
Dit bericht werd geplaatst in Afrikalog en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op # 65 Lang leve de belasting

  1. Tanja zegt:

    toevallig gister nog over gediscussieerd wat voor effect het zou hebben belastingen af te schaffen, maar zo’n puinhoop kon ik zelfs niet bedenken 🙂
    Zijn er naast lokale belastingen ook landelijke belastingen in Uganda, zoja, wat voor ? En werkt dat dan wel ?

    • Ja, die zijn er zeker. Alleen zijn die belastingen zelf een politiek instrument. Niet in de betekenis zoals je dat in het Westen kent – wat wel de ‘Boston Tea Party’ heet: no taxation without representation: geen belasting zonder dat de belastingbetaler een (toezichthoudende) vertegenwoordiger heeft. Dat is: de overheid moet verantwoording afleggen over de besteding van belastinggeld. Hier in Uganda wordt belasting selectief opgehaald. De Nederlandse ondernemers die ik ken hebben altijd een hels karwei aan het tevreden stellen van de belastingdienst; waar mogelijk worden ze belast en al snel van fraude beschuldigd. Grote Tycoons wordt de belasting kwijtgescholden. De grootste Indiase zakenman die dik is met de president, kreeg vorig jaar een gigantische ‘Tax Holiday’. Onder de politieke elite die overal bedrijven heeft, wordt weinig belasting opgehaald. Dat zijn dan de douceurtjes, de giften die in een patronagesysteem worden terugbetaald met politieke steun.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s